Op zondag 5 juli 2026 brengt een vlucht vanaf Charleroi ons naar Sarajevo waar de pittige landing een paar kinderen (en mogelijks volwassenen) in het vliegtuig aanzet tot een gilconcert. Een vlotte paspoortcontrole wordt gevolgd door een zeer vlugge afhaling van de huurauto (na minder dan vijf minuten vinden ze de uitleg en het papierwerk wel welletjes geweest) waarna we al snel op weg zijn naar het centrum van de hoofdstad.
Van bij ons hotel is het slechts een kort eindje lopen naar het oude stadscentrum waar ons een explosie wacht van geuren, kleuren, taartjes, baklava en een assortiment ijsjessmaken dat een geheel nieuwe invulling geeft aan het luxeprobleem dat 'keuzestress' heet. Uiteindelijk valt de keuze op een ananasijsje voor mijn reisgenootje en een ijsje met cheesecake-smaak voor mezelf.
Na in slaap te zijn gevallen met één van de mooiste meerstemmige oproepen tot gebed die we ooit al hebben gehoord, gaan we 's morgens op pad door Sarajevo beginnende bij de Latijnse Brug en verderop de kathedraal die op maandag gesloten blijkt te zijn. We stuitten er echter wel op één van de Sarajevo Rozen ... de littekens van de oorlog veroorzaakt door mortiergranaten en nadien overgoten met rode hars.
Nadien lopen we verder richting de gezellige oude wijk Bascarsija en bereiden we ons voor op een paar extra laagjes stof om zo de moskee te kunnen bezoeken. Bij de inkombalie kiezen we de nodige stoffen met printjes die volgens ons nog net combineerbaar zijn waarna we de moskee binnen gaan die binnenin eenvoudig is ingericht en buiten beschikt over een prachtige marmeren fontein. We steken ook de straat over waar we met ons combiticketje een bezoek kunnen brengen aan het museum en de bibliotheek (beiden de moeite waard) die bij het complex horen van Gazi Husrev-Beg.
Niet veel later lopen we langs de prachtige houten fontein op het Sebiljplein waar mijn reisgenootje net geen hartverzakking krijgt bij het zien van de immense aantallen duiven die er daar te vinden zijn en niet veel later laat ik bijna het leven wanneer ik enorm schrik nadat de conciërge van de Oude Orthodoxe kerk van achter zijn pilaar onverwacht een zeer luide niesbui produceert.
Eens we daarvan zijn bekomen, zetten we de klim in richting het fort die we op een kwartiertje ongeveer afronden maar komen we tot het besluit dat het uitzicht over de stad wel de moeite waard is vanop die plek in tegenstelling tot het fort zelf.
Wat absoluut wel de moeite waard is, is de burek en de baklava die ons aan het einde van de wandeling terug naar beneden in het oog springt. Zonder deze meermaals te hebben geproefd, kan je Sarajevo niet verlaten.
De avond sluiten we af met een wandeling naar het Veliki Park waar het beeldje 'Nermine Dodi' te vinden is. Het beeldje toont de wanhoopskreet van een man gebaseerd op een tafereel dat werd gefilmd tijdens de genocide van Srebrenica. Van aan dit beeld gaat het langs een muur met daarop de schildering 'Remember Srebrenica' en langs een Sarajevo Roos. Oorlogsverleden dat aan ons voorbijtrekt tot we weer opgaan in de geuren, kleuren en het vrolijke rumoer van de bazaar.
Op dinsdag wandelen we na het ontbijt naar de kathedraal die nu wel open blijkt te zijn maar helaas stuiten we deze keer niet op een gesloten deur maar op een strenge non die vindt dat we met een (echt wel langere) short de kerk niet mogen betreden. In tegenstelling tot alle moskeeën voorziet de katholieke kerk geen omslagdoeken en dus blijven we toch even koppig naar binnen kijken door de ramen in de toegangsdeuren van de kerk ... iets dat we minstens vijf minuten proberen vol te houden. Na deze koppigheidsbui lopen we een paar meter verder binnen in het museum Galerija 11-7-95 om een uurtje later behoorlijk verslagen weer naar buiten te komen. De galerij is aan de hand van foto's en interviews een grote getuigenis van de genocide in Srebrenica die recht naar de keel grijpt en je doordrenkt van menselijk leed en pure wanhoop.
Nadien slenteren we opnieuw door de bazaar waar we terug een grote dosis vrolijkheid oppikken alvorens een bezoek te brengen aan een van de mooiste gebouwen van Sarajevo ... het stadhuis met zijn prachtige Ottomaanse invloeden, statige zalen maar evengoed ook een blik op de zware geschiedenis van de stad en het land. Het stadhuis van Sarajevo is daarnaast ook de plek waar ik bijna een prachtige grote keven verbrijzel ware het niet dat het beestje gepantserd genoeg blijkt te zijn om de onbedoelde aanval te overleven.
Aan de overkant van het stadhuis wacht ons de klim naar het beginstation van de kabelbaan die ons op 7 minuten tijd naar de top van de Trebevic brengt waar we een eindje lopen over de oude Olympische bobsleebaan genietend van de kleurrijke grafitti en het prachtige uitzicht over Sarajevo.
Onze voorlaatste stop in Sarajevo, alvorens nog een laatste keer de bazaar in te duiken, is Sniper Alley waarvoor we de tram nemen. Tot vijf keer toe laat ik tram 5 passeren om te wachten op tram 2 of 3 en het duurt ongeveer een half uur voor ik besef dat het eigenlijk toch nummer 5 is die we moeten hebben. Het is wat gerommel met muntjes op de tram waarna blijkt dat het rommelen met muntjes een stuk vlotter blijkt te gaan als ze worden uitgegeven bij Bardem tegenover het kleine winkelcentrum in de vroegere karavanserai. Niemand, maar echt niemand, kan Sarajevo verlaten zonder een ijsje te kopen bij Bardem.
De Tunnel van Sarajevo is onze laatste stop in de hoofdstad en brengt ons tot vlakbij de luchthaven waar we de brullende motoren horen van de vliegtuigen die we over de startbaan vaart zien maken voor het opstijgen.
We beginnen ons bezoek bij de ingang van het huis waar de gevel nog steeds bezaaid is met kogelinslagen en er ook een Sarajevo Roos te vinden is. Het museum toont via beelden en infoborden een blik op de belegering van Sarajevo en een heel klein stukje van de tunnel (die dot onder de luchthaven liep) is toegankelijk voor een bezoek.
Van daaruit gaat de rit naar een dorpje op ongeveer 20 kilometer van Mostar ... een rit slingerend door bergkloven, zeeën van groen en langs turquoise gekleurde rivieren.
Op donderdagochtend begeven we ons meteen naar een van de toeristische trekpleisters in Blagaj ... de Tekke. Voor vier Bosnische Mark kunnen we het domein van de Tekke oprijden om te parkeren maar na dat te hebben getest, kunnen we warm aanbevelen om te parkeren vlak voor de straat die naar de Tekke gaat en dit op een ruimere parkeerplaats. Het scheelt wel wat als het aankomt op het rijden tussen mensen en manoeuvreren om terug te draaien in wat een eenrichtingsstraat blijkt te zijn.
De Tekke zelf is het best te bewonderen aan de overkant op de rotsen en wie vraag genoeg aanwezig is, ziet de Tekke prachtig weerspiegelt in het turquoise water van de rivier. Ook de Tekke zelf is te bezoeken en hoewel we goed voorbereid dachten te zijn op de kledingvoorschriften blijkt de lange jurk van mijn reisgenootje nog steeds niet voldoende te zijn. We hadden met alles rekening gehouden behalve met enkels die niet bedekt waren. Daar wordt een mouw aan gepast (in dit geval een hele lange rok) en vervolgens kunnen we ons bezoek starten langs de eenvoudig ingerichte ruimtes van de Tekke.
Nadien brengt de rit ons de heuvel op waar we starten aan het klimmetje richting het Fort van Blagaj. Hoewel het niet veel bezocht lijkt te worden door toeristen is de fortruïne best een bezoekje waard.
Afsluiten doen we bij het kleine Bunski Kanali waar de rivier de Buna en de Neretva samen komen en er een reeks mini-watervalletjes ontstaat. Om ze ook van dichterbij te kunnen zien, klauteren we over de tufstenen rotsjes en hoopjes mos en grassen om niet veel later ook anderen dat pad te zien volgen.
Ondertussen lopen de temperaturen alsmaar hoger op en besluiten we er nadien een leesboek bij te halen en af en toe een frisse duik te nemen in het zwembad.
Op vrijdagochtend gaat het licht in de regio Mostar letterlijk uit wegens een grote elektriciteitspanne die verbazingwekkend snel opgelost geraakt. We hebben er geen last van want we zitten alweer in de auto en dit keer richting Pocitelj wat gekend staat als het mooiste dorpje van Bosnië en Herzegovina. Het dorpje met maar 500 inwoners torent uit op een heuvel met de prachtige smaragdgroene Neretvarivier die ernaast door het landschap slingert.
Stevige schoenen zijn een absolute aanrader om de oude kasseiweggetjes en trappen te bedwingen die door het oude dorpje slingeren tot aan de oude vestingmuur en de citadel van waaruit je een prachtig uitzicht hebt over het hele dorp.
Van aan de citadel hebben we ook een mooi uitzicht op de moskee waarvan de koepel blakert en blinkt in de zon. We lopen er langs en kunnen er een kijkje nemen na het aantrekken van een kleedje dat handig is voorzien van een kap. Nadien lopen we nog langs een bordje dat verwijst naar de hamam en voor 1 euro per persoon haalt de jongeman een ketting van een haakje en staat we even later temidden van een ruïne die ooit drie kamers telde. We besluiten wat over de rotsblokken en het puin te klauteren om toch een idee te krijgen van de vroegere indeling van de hamam.
Vlakbij de ingang van het dorpje staat ook een van de vele fruit- en groentekraampjes die langs de wegen te vinden zijn en voorzien we onszelf van druiven, pruimen en nectarines. Voor iedereen die fan is van groenten en fruit ... koop het zeker bij een van de kraampjes in plaats van bij de supermarkt.
Na even te hebben afgekoeld in de airco zetten we koers naar de watervallen van Kravika. Een zeer toeristische plek maar eentje die je wel absoluut niet links mag laten liggen. Al van bij het begin van de afdaling horen we steeds sterker en sterker het ruisen van water tot de watervallen zich helemaal ontvouwen. Ze geven een prachtige aanblik en ook het water nodigt uit om er een plons in te nemen. Daar wagen we ons uiteraard aan ondanks het feit dat het water ijskoud is en even later drijven we rond in het water bedolven onder kippenvel. En ... voor al wie de afdaling naar de watervallen en de plons geen zijn meer heeft om zelf terug naar boven te stappen ... er rijdt voor 1 euro per persoon om te twintig minuten een treintje dat je langs de weg terug naar de parking brengt.
We zetten de ontdekking van stukjes natuur verder en ook het kippenvel houdt nog even aan wanneer we een bezoek brengen aan de grot Spilja Vjetrenica. De rit ernaartoe is memorabel want de wegen bestaan niet alleen uit nieuwe en brede asfaltlagen maar evengoed uit smalle bergweggetjes. We hopen vooral niet veel tegenliggers tegen te komen en wanneer dat wel gebeurd zetten we het steevast op een zweten en bidden. We geraken uiteindelijk heelhuids aan de grot waar we voorzien van een helm (voor alles een eerste keer) de grot ingaan en kennis maken met het fenomeen van een windgat waarbij de wind met grote kracht door de tunnel wordt geduwd en er een ijskoude luchtstroom ontstaat. Eens verder de grot in heerst er een aangenamer temperatuurtje van om en bij de 11°C dat best te verdragen valt zelfs zonder trui aan. Door de aanwezigheid van de kleine olm is deze grot uitgeroepen tot Werelderfgoed en hoewel de grot de grootste is van voormalig Joegoslavië hebben we al wel mooiere grotten bezocht in de omringende landen.
Nadien rijden we richting de Servische grens om een bezoek te brengen aan het Tvrodsklooster. Na behendig de koeien op de weg te hebben ontweken rijden we het domein op en stappen we richting de toren en de kerk die beschikt over mooie en kleurrijke fresco's en een tuintje boordevol kleurige bloemen.
Voor wijnliefhebbers is er ook een proeverij voorzien die wij aan ons voorbij laten gaan omdat we de weg die doet zweten en bidden nog een keertje moeten bedwingen maar bij terugkomst in ons verblijf vinden we op de tafel een grote fles rode wijn ... een onverwacht cadeautje van de huiseigenaar.
Op zondagochtend staan de regensluizen helemaal open en blijven de wolken hangen om de toppen van de omliggende heuvels waardoor we de wandeling langs de Bregavarivier en een bezoek aan de Nekropolissen omwillen voor een voormiddag in Mostar. Hoewel het op voorhand een beetje zoeken is, vinden we een ruime en betaalbare parkeerplek die goed bereikbaar is vlakbij het oude centrum van Mostar en op loopafstand van de bekende oude brug die de absolute trekpleister is van zowel de stad zelf als van het hele land. 's Ochtends is het best te doen nabij de brug terwijl het 's middags letterlijk duwen en schuifelen is om de brug nog te kunnen oversteken tussen de massa's toeristen. Na de oude brug langs alle kanten te hebben bekeken, steken we ze over en zwerven we door de straatjes van de oude bazaar tot we halt houden bij de Koshi Mehmed Pasha Moskee met een gezellig binnenpleintje. Deze keer mogen we onze schoenen aanhouden zolang we binnen niet op het tapijt lopen en krijgen we enkel een rok aangemeten om een bezoekje te kunnen brengen aan de gebedsruimte.
Nadien wagen we ons aan een klim via een heleboel trappen naar de kathedraal die helaas helemaal in de steigers staat zodat we sneller aanbelanden bij Kajtazova Kuca, een van de best bewaarde 16de-eeuwse huizen. De dochter (14de generatie) staat klaar voor een korte rondleiding door het huis dat nog steeds eigendom is van de familie en ondertussen ook werd uitgeroepen tot Werelderfgoed. Ondanks beschadigingen overleefde het huis grotendeels de oorlog mede dankzij opa die werd uitgeroepen tot held van de familie gezien hij eigenhandig het huis redde van vele vuurhaarden door de houten balken van het dak door te zagen met behulp van de buren.
Na ons nog eens tegoed te doen aan een baklava lopen we nog langs de Kromme Brug om nadien de dag af te ronden en te genieten van een verkoelende plons in het zwembad. Want ondanks de plensbui van vanochtend lopen de temperaturen weer moeiteloos richting 34°C.
Wanneer om 8u de zon al volop schijnt vertrekken wij na een verkwikkend ontbijtje richting Stolac. In ons reisgidsje (een van de weinige die er momenteel over het land te vinden is) wordt een korte wandeling langs het Bregavariviertje beschreven. Bij aankomst vinden we echter maar weinig aanknopingspunten en vragen we overal wat rond met armbewegingen en het aanwijzen van de Bosnische namen uit ons gidsje. Hoewel we hier en daar wat aanwijzingen krijgen, lijkt het ons op de duur toch maar gewoon het makkelijkste om de loop van het riviertje te volgen voornamelijk langs een asfaltweg. Toch zijn er af en toe zijsprongetjes via een paadje of een stenen bruggetje van waaruit er een pracchtig zicht is op de rivier die een waar kleurenpalet aan groentinten laat zien in de felheid van de zon.
Na een half uurtje stappen komen we aan bij de oude molen waar je gezellig iets kan drinken terwijl het water ruisend voorbij stroomt. Eens wat verfrist stappen we verder met zicht op de prachtige Ottomaanse huizen langs de rivier tot aan de kleine Pjene waterval die het eindpunt vormt van de wandeling. Wie hier in de buurt is, kunnen we zeker aanraden om langs de rivier te lopen (of te zwemmen) ook al gaat de wandeling grotendeels langs een autoweg.
Nadien gaat de rit verder naar de Nekropolis van Radimlja die klein maar bijzonder bezienswaardig is en gaan we op zoek naar een rotstekening bij de Badanjgrot. We vragen, weer met het reisgidsje erbij, de weg aan de kaartjesverkopen van Radimlja die de route klaarzet in Google Maps en ons verzekert dat we er zonder problemen zullen geraken. De tocht begint aanvankelijk over asfaltwegen maar gaat dan over in een hobbelig zandpad dat eindigt bij een bouwwerf en een vuilnisbelt. We besluiten toch het bolletje op Google Maps te volgen maar na meer dan 20 minuten lopen vinden we het welletjes geweest gezien we erg afgelegen zitten en er nergens ook maar een aanwijzing te vinden is. We doen nog enkele pogingen om met de auto andere asfaltwegen in te slaan maar tot op heden is het ons nog steeds een raadsel waar die rotstekening zich zou bevinden.
Dan maar verder naar het laatste tripje van de dag en dat is de Nekropolis van Boljuni en ook de rit daar naartoe is hier en daar verwarrend. De pijl wijst naar rechts maar eindigt vlakbij een boerderij en wanneer we links kiezen lijken we ons evengoed vast te rijden. Uiteindelijk draaien we nog maar eens een keertje terug en komen we op een smal asfaltbaantje waar net dan een tegenligger aankomt die zijn stuur bruusk naar rechts rukt en de berm met stenen induikt waardoor de koe die achteraan in de trailer staat prompt naar achteren schuift en erbij gaat neerzitten.
Uiteindelijk eindigen we terug vlakbij de boerderij waar we parkeren in de berm onder een kudde geiten om even later na een flinke afdaling de twee kleine Nekropolissen te vinden en we op zoek gaan naar inscripties en tekeningen.
Het kost ons in de hitte een halve liter water en twee druivensuikertabletten per persoon om de auto terug op te pikken bij de geiten waarna we de airco en het zwembad niet meer uitkomen voor de rest van de dag.
Dinsdagochtend begint met het spotten van een reusachtige krekel tijdens het ontbijt die vanop de tafel stilaan dichterbij sluipt om dan ineens een sprong te maken. Uiteindelijk is het niet duidelijk wie het hoogste en het verste springt ... de krekel of ikzelf maar wie het luidste gilt is wel duidelijk zowel voor onszelf als voor de buren in een straal van minstens een kilometer rondom ons verblijf. De krekel besluit om op het gaas van het schuifraam te gaan zitten en mijn reisgenootje doet een heldhaftige poging om de krekel een andere kant op te sturen maar helaas besluit het beest om naar binnen te springen. Eerste werk is het barricaderen van slaapkamer- en badkamerdeuren om vervolgens met een keukenhanddoek te zwaaien tot het beest weer naar buiten springt en wij gerust de auto kunnen instappen richting de 'skywalk' in Mostar waarvan de rit over de smalle bergweg dankzij het vroege uur best te behappen valt.
Nadien brengen we nog een bezoek aan het museum gelegen in een van de torens van de oude brug van Mostar maar naar onze bescheiden mening kan je dit gerust overslagen bij een bezoek aan het stadje.
Na nog wat watervoorraad te hebben ingeslagen rijden we nog langs Sniper Tower waar mijn reisgenootje het enige overgebleven parkeerplekje weet te vinden. We hebben ons voorgenomen niet binnen te gaan in het compleet verwoeste voormalige bankgebouw maar het enkel van buiten te bekijken. We maken een rondje om het gebouw en zien wel andere toeristen binnen rondlopen om vervolgens een ijzeren poortje te ontdekken waardoor we naar binnen kunnen ... en waarbij meteen ook ons goede en verantwoorde voornemen verdwijnt. Het gebouw is binnen bezaaid met glasscherven, bierflesjes en afval maar evengoed met prachtige grafitti. We nemen de betonnen trappen waaronder niets gaapt dan enkel de leegte van de verdieping eronder maar besluiten dat we niet verder zullen gaan dan de derde verdieping. En met de toren in het straatbeeld als statement en litteken van de oorlog in de jaren '90 sluiten we ons bezoek af aan deze streek. Morgen zetten we koers naar onze laatste verblijfplek aan het meer van Jablanica.
Rond de middag komen we aan bij het meer van Jablanica en geeft de gps in het midden van de straat aan dat de bestemming is bereikt. Ik stap uit de auto en zie ons laatste verblijfplekje in de verte liggen maar kan geen enkele weg in het vizier krijgen die er naartoe zou kunnen leiden. Wel vinden we een weg tussen de huizen die alvast naar de rand van het meer gaat waar we even later parkeren. In een cafeetje vraag ik hoe we tot aan het huisje geraken en krijg ik te horen dat de eigenaar onderweg is. Even later word ik vriendelijk te woord gestaan en zegt de verhuurder zonder ook maar één spier te vertrekken dat er geen weg naar het huisje loopt en het enkel bereikbaar is met het bootje (in onze ogen een vlot) dat klaarligt. Het bij hebben van 20 kg bagage elks blijkt ook geen struikelblok te zijn voor het vervoersmiddel. En dan zeulen we niet veel later met onze koffer en onze rugzak over het keienstrand richting de oever van het meer om de overtocht te maken. Na de bagage weer omhoog de oever te hebben opgesleurd en ons te installeren besluiten we terug naar de auto te gaan door langs de oever te manoeuvreren langs struiken en bouwpuin om nog een bezoekje te brengen aan het museum gewijd aan de 'Slag om de Neretva' die plaatsvond tijdens de tweede wereldoorlog.
Nadien is het tijd voor een zwempartij in het meer waarlangs de bergen langs twee zijden oprijzen waarbij het lijkt alsof ze elkaar afwisselen in een soort visgraatmotief waartussen het meer ligt te glinsteren onder het zonlicht van de late namiddag.
Als volgende is het Ramameer aan de beurt waar we naartoe slingeren langs een bochtige bergweg en het duurt een tijdje alvorens het meer zich voor onze neus ontvouwt. Het levert ons enkele prachtige foto's op maar tot onze grote verbazing (en in tegenstelling tot de informatie in onze reisgids) is er nergens een kajak te vinden. We besluiten dan maar vooral te genieten van het uitzicht op het prachtige stuwmeer en plannen nadien een kajaktripje op het meer van Jablanica waar meer dan voldoende mogelijkheden voor het grijpen liggen.
Bij aankomst op ons verblijfplekje duurt het even een mijn reisgenootje opmerkt dat ons bootje (het vlot dus) er niet meer ligt en we zien het ergens verderop ronddobberen in het water. Er zit niets anders op dat het water in te gaan en beiden (zonder grond onder onze voeten) te spartelen en te sleuren tot we het bootje terug aan wal hebben waarna we de dag verder zetten met spartelen en plonsen in het meer zonder aan een bootje te hoeven sleuren.
Ons voorlaatste uitstapje in Bosnië en Herzogvina gaat naar Tito's Bunker waarvoor we ruim op voorhand tickets hebben gereserveerd die we eerst gaan afhalen in het centrum van Konjic alvorens naar de bunker te rijden die zo'n zeven kilometer verderop ligt. Eens aangekomen worden we met een bus nog een kilometer de berg opgebracht waar de nucleaire bunker op ons ligt te wachten die niet meer of niet niet minder dan compleet indrukwekkend is.
Afsluiten doen we onze reis met een bezoek aan het natuurpark Blidinje waar we passeren langs het kerkje in Masna Luka en halt houden bij het meer en de erg mooie Nekropolis Dugo Polje. Het zijn echter de majestueuze omliggende bergen en de glooiende groene landschappen die zorgen voor een mooi einde van een bezoek aan dit land.
...Bosnië en Herzegovina...
...land van bergen, heuvels, glooiende landschappen...
...land van smaragdgroene en turquoise rivieren...
...van watervallen en meren...
...van cevapi, baklava en burek...
...van ijsjes in alle kleuren van de regenboog...
...van moskeeën en kerken...
...van verwoesting en wederopbouw...
...van prachtige gebouwen met Ottomaanse invloeden...
...van huizen met kogelgaten en granaatinslagen...
...van Sarajevo Rozen...
...11/7/95...
...dat we nooit mogen vergeten...
...en dat we ooit leren dat sommige geschiedenissen zich nooit mogen herhalen...